GALBLAASONTSTEKING
ICPC-code: D93 – Cat.: Spijsverteringsstelse
Een galblaasontsteking, ook bekend als cholecystitis, is een ontsteking van de galblaas. De galblaas is een klein orgaan onder de lever dat gal opslaat, een vloeistof die wordt geproduceerd door de lever om te helpen bij de vertering van vetten in de darmen.
Een galblaasontsteking, ook wel cholecystitis genoemd, heeft verschillende symptomen die variëren in ernst. De meest voorkomende symptomen zijn:
- Pijn in de bovenbuik: Dit is meestal de meest opvallende klacht. De pijn bevindt zich vaak aan de rechterkant, net onder de ribben. De pijn kan plotseling en hevig zijn, en kan uitstralen naar de rug of de rechterschouder.
- Koorts en koude rillingen: Een infectie kan koorts en koude rillingen veroorzaken.
- Misselijkheid en braken: Deze symptomen komen vaak voor en kunnen aanhouden.
- Geelzucht: Dit is een vergeling van de huid en het wit van de ogen, wat kan optreden als de galwegen geblokkeerd zijn.
- Opgeblazen gevoel: Patiënten kunnen zich opgeblazen voelen of een opgeblazen gevoel ervaren.
- Veranderingen in de stoelgang: Dit kan donkergekleurde urine of lichtgekleurde ontlasting omvatten.
- Verergering van pijn na het eten: Vooral na het eten van vetrijke maaltijden kan de pijn verergeren.
Als je vermoedt dat je een galblaasontsteking hebt, is het belangrijk om snel medische hulp te zoeken. De aandoening kan ernstig zijn en kan complicaties zoals galblaasruptuur of een ernstige infectie (sepsis) veroorzaken als deze niet tijdig wordt behandeld.
Er zijn verschillende soorten galblaasontstekingen die onderscheiden kunnen worden, gebaseerd op de oorzaak en het verloop van de ontsteking. De belangrijkste typen zijn:
Acute cholecystitis:
- Calculous cholecystitis: Dit is de meest voorkomende vorm en wordt veroorzaakt door galstenen die de galblaasuitgang blokkeren, wat leidt tot ontsteking.
- Acalculous cholecystitis: Dit type komt zonder de aanwezigheid van galstenen voor en wordt vaak gezien bij ernstig zieke patiënten, zoals diegenen met ernstige infecties, trauma’s, of na grote operaties. Het is minder vaak voorkomend dan calculous cholecystitis.
Chronische cholecystitis:
- Dit type ontstaat door herhaalde episodes van acute ontsteking, wat leidt tot langdurige galblaasproblemen. De galblaas kan uiteindelijk littekenvorming en verdikking van de wand ontwikkelen, wat resulteert in chronische klachten.
Emfyseematische cholecystitis:
- Dit is een zeldzame en ernstige vorm van galblaasontsteking waarbij bacteriën gas in de galblaaswand produceren. Het komt vaker voor bij ouderen en diabetici en kan ernstige complicaties veroorzaken.
Empyeem van de galblaas:
- Dit is een ernstige complicatie van acute cholecystitis waarbij er pus in de galblaas ophoopt. Het vereist snelle medische interventie.
Gangreneuze cholecystitis:
- Dit is een ernstige complicatie van acute cholecystitis waarbij de galblaasweefsel sterft (gangreen) door een gebrek aan bloedtoevoer. Dit kan leiden tot een perforatie van de galblaas.
Elke vorm van galblaasontsteking vereist specifieke medische aandacht en behandeling. Het is belangrijk om bij symptomen van galblaasontsteking tijdig een arts te raadplegen om complicaties te voorkomen en de juiste behandeling te krijgen.
De oorzaken van een galblaasontsteking (cholecystitis) kunnen variëren afhankelijk van het type ontsteking. Hier zijn de belangrijkste oorzaken:
Galstenen (Cholelithiasis):
- Calculous cholecystitis: De meest voorkomende oorzaak van galblaasontsteking is de aanwezigheid van galstenen. Galstenen kunnen de ductus cysticus (de uitgang van de galblaas) blokkeren, waardoor gal zich ophoopt en de galblaas ontstoken raakt.
Infecties:
- Bacteriële infecties: Bacteriën zoals Escherichia coli, Klebsiella, en andere darmbacteriën kunnen een galblaasontsteking veroorzaken, vooral als er al een obstructie door galstenen is.
- Virale infecties: Hoewel minder vaak voorkomend, kunnen virussen zoals hepatitis ook bijdragen aan galblaasontsteking.
Ziekten en aandoeningen:
- Acalculous cholecystitis: Dit type ontsteking komt voor zonder de aanwezigheid van galstenen en wordt vaak gezien bij ernstig zieke patiënten, zoals die met sepsis, ernstige trauma’s, grote operaties, of brandwonden. De precieze oorzaak kan variëren, maar factoren zoals verminderde bloedtoevoer naar de galblaas en stasis van gal (verminderde galstroom) spelen een rol.
Galwegobstructie:
- Tumoren: Een tumor in de galblaas of galwegen kan de galstroom blokkeren en leiden tot ontsteking.
- Verstoppingen door andere oorzaken: Zoals slib (thickened bile), cysten, of vernauwingen in de galwegen kunnen ook een obstructie en daaropvolgende ontsteking veroorzaken.
Trauma of letsel:
- Letsel aan de galblaas door een ongeluk of tijdens een chirurgische ingreep kan leiden tot ontsteking.
Stollingsstoornissen:
- Bloedstolsels in de galblaas kunnen ook een oorzaak zijn, hoewel dit zeldzaam is.
Andere factoren:
- Langdurig vasten of parenterale voeding: Dit kan leiden tot galstasis en verhoogd risico op galblaasontsteking.
- Snelle gewichtsverliesdiëten: Deze kunnen de galsteenvorming bevorderen, wat tot ontsteking kan leiden.
- Immuungecompromitteerde toestand: Personen met een verzwakt immuunsysteem hebben een hoger risico op infecties die tot cholecystitis kunnen leiden.
Elke oorzaak kan specifieke risicofactoren en behandelmethoden hebben, en een nauwkeurige diagnose door een arts is essentieel voor het bepalen van de juiste behandeling.
De behandeling van een galblaasontsteking (cholecystitis) hangt af van de ernst van de ontsteking en de onderliggende oorzaak. Hier zijn de belangrijkste behandelingsopties:
Medicamenteuze behandeling:
- Antibiotica: Als de galblaasontsteking wordt veroorzaakt door een bacteriële infectie, worden antibiotica voorgeschreven om de infectie te bestrijden.
- Pijnstillers: Om de pijn te verlichten, kunnen pijnstillers zoals NSAID’s (bijv. ibuprofen) of opioïden worden gegeven.
- Antiemetica: Deze medicijnen kunnen helpen bij misselijkheid en braken.
Nuchter blijven (NPO):
- Patiënten worden vaak gevraagd om te vasten om de galblaas rust te geven. Vocht en voeding worden intraveneus (via een infuus) toegediend.
Chirurgische ingreep:
- Cholecystectomie: Dit is de meest gebruikelijke behandeling voor galblaasontsteking, vooral bij terugkerende episodes. De galblaas wordt chirurgisch verwijderd. Dit kan worden gedaan via laparoscopie (minimaal invasieve chirurgie) of open chirurgie.
- Laparoscopische cholecystectomie: Deze methode heeft de voorkeur omdat het minder invasief is, een kortere hersteltijd heeft en minder postoperatieve pijn veroorzaakt.
- Open cholecystectomie: Deze wordt gebruikt als de laparoscopische methode niet mogelijk is vanwege complicaties of anatomische variaties.
Percutane drainage:
- Bij patiënten die te ziek zijn voor een operatie, kan een percutane drainage van de galblaas (cholecystostomie) worden uitgevoerd. Hierbij wordt een katheter via de huid in de galblaas ingebracht om de opgehoopte gal en pus te draineren.
Endoscopische procedures:
- ERCP (Endoscopische Retrograde Cholangiopancreatografie): Deze procedure kan worden gebruikt om galstenen te verwijderen die de galwegen blokkeren, wat soms de galblaasontsteking kan verlichten.
Onderliggende oorzaken behandelen:
- Als de galblaasontsteking wordt veroorzaakt door andere aandoeningen (zoals tumoren of trauma), moet de onderliggende oorzaak ook worden behandeld.
Supportieve zorg:
- Dit omvat het beheren van eventuele complicaties, zoals sepsis of pancreatitis, en het verstrekken van ondersteunende zorg, zoals intraveneuze vloeistoffen en elektrolyten.
Elke behandeling moet worden aangepast aan de individuele patiënt, gebaseerd op de ernst van de aandoening, de onderliggende oorzaken, en de algehele gezondheidstoestand van de patiënt. Een arts zal de meest geschikte behandelingsoptie bepalen na een grondige evaluatie.
Na de behandeling van een galblaasontsteking (cholecystitis) kan er een nabehandelingstraject nodig zijn om volledig te herstellen en complicaties te voorkomen. Het nabehandelingstraject kan de volgende elementen omvatten:
Herstel na operatie:
- Laparoscopische cholecystectomie: De hersteltijd is meestal korter, en patiënten kunnen vaak binnen een week hun normale activiteiten hervatten. Advies kan zijn om zware inspanning en tillen gedurende enkele weken te vermijden.
- Open cholecystectomie: De hersteltijd is langer, vaak enkele weken. Patiënten kunnen meer tijd nodig hebben om terug te keren naar hun normale activiteiten en moeten mogelijk langere tijd zware inspanning en tillen vermijden.
Wondverzorging:
- Zorg voor de chirurgische incisies om infecties te voorkomen. Dit omvat het schoon en droog houden van de wonden en het volgen van specifieke instructies van de arts voor wondverzorging.
Voedingsaanpassingen:
- Na een cholecystectomie kan het lichaam moeite hebben met het verteren van vetten. Het wordt vaak aanbevolen om tijdelijk een vetarm dieet te volgen en geleidelijk weer vetten in het dieet op te nemen naarmate het lichaam zich aanpast.
- Vermijd grote, vette maaltijden en kies voor kleinere, frequentere maaltijden om de spijsvertering te ondersteunen.
Medicamenteuze behandeling:
- Voortzetting van antibiotica: Als er een infectie was, moet de antibioticakuur mogelijk worden voortgezet zoals voorgeschreven om de infectie volledig te behandelen.
- Pijnbestrijding: Indien nodig, kunnen pijnstillers worden voortgezet om postoperatieve pijn te beheersen.
Bewegingsadviezen:
- Licht fysieke activiteit, zoals wandelen, kan worden aangemoedigd om de bloedsomloop te verbeteren en complicaties zoals bloedstolsels te voorkomen. Intensieve activiteiten moeten geleidelijk worden hervat zoals aanbevolen door de arts.
Follow-up afspraken:
- Regelmatige controleafspraken met de chirurg of huisarts zijn belangrijk om het herstel te monitoren en eventuele complicaties vroegtijdig te detecteren.
Monitoren van symptomen:
- Let op tekenen van complicaties zoals koorts, toegenomen pijn, roodheid of zwelling rond de wond, of andere ongewone symptomen, en raadpleeg onmiddellijk een arts als deze optreden.
Lifestyle aanpassingen:
- Patiënten worden vaak geadviseerd om een gezonde levensstijl aan te houden, inclusief een gebalanceerd dieet en regelmatige lichaamsbeweging, om verdere galwegproblemen te voorkomen.
Elke patiënt is uniek, en de specifieke nabehandeling kan variëren op basis van de individuele omstandigheden en de aard van de galblaasontsteking en de behandeling die is uitgevoerd. Het is belangrijk om de instructies van de zorgverlener nauwkeurig op te volgen voor een optimaal herstel.
Preventie van galblaasontsteking (cholecystitis) richt zich vooral op het voorkomen van galstenen, aangezien deze de meest voorkomende oorzaak zijn. Hier zijn enkele maatregelen die kunnen helpen:
Gezond dieet:
- Vezelrijke voeding: Eet veel vezelrijke voedingsmiddelen zoals groenten, fruit, volle granen, en peulvruchten.
- Beperking van verzadigde vetten: Vermijd voedingsmiddelen met veel verzadigde vetten, zoals gefrituurd voedsel, vette vleeswaren, en volle zuivelproducten.
- Gezonde vetten: Kies voor gezonde vetten zoals die in olijfolie, noten, en vette vis.
- Regelmatige maaltijden: Eet regelmatig en vermijd langdurig vasten, omdat dit de galstroom kan beïnvloeden.
Gewichtsbeheersing:
- Gezond gewicht behouden: Streef naar een gezond gewicht door een gebalanceerd dieet en regelmatige lichaamsbeweging.
- Langzaam afvallen: Als gewichtsverlies nodig is, doe dit geleidelijk. Snelle gewichtsverliesdiëten kunnen het risico op galstenen verhogen.
Regelmatige lichaamsbeweging:
- Beweeg regelmatig: Lichaamsbeweging helpt bij het handhaven van een gezond gewicht en kan het risico op galstenen verminderen. Streef naar minstens 30 minuten matige lichaamsbeweging op de meeste dagen van de week.
Hydratatie:
- Voldoende water drinken: Goed gehydrateerd blijven kan helpen bij het voorkomen van galsteenvorming.
Medische controle:
- Regelmatige controles: Mensen met risicofactoren voor galblaasproblemen, zoals familiegeschiedenis van galstenen of obesitas, moeten regelmatige medische controles ondergaan.
Beheer van onderliggende gezondheidsproblemen:
- Diabetes: Goed beheer van diabetes kan helpen om het risico op galblaasproblemen te verminderen.
- Leverziekten: Aandacht voor levergezondheid en tijdige behandeling van leverziekten kunnen ook bijdragen aan preventie.
Medicatie:
- Gebruik van medicijnen: Sommige medicijnen kunnen het risico op galstenen verhogen. Overleg met een arts over de risico’s en voordelen van medicijnen, vooral als er een familiegeschiedenis van galstenen is.
Hormoonbeheer:
- Hormoontherapie: Overleg met een arts over het gebruik van hormoontherapie of anticonceptiepillen, omdat deze het risico op galstenen kunnen verhogen.
Door een gezonde levensstijl te handhaven en risicofactoren te beheren, kan het risico op het ontwikkelen van galstenen en daardoor galblaasontsteking aanzienlijk worden verminderd. Regelmatige medische controles en tijdige behandeling van gezondheidsproblemen zijn ook belangrijk in de preventiestrategie.
Galblaasontsteking (cholecystitis) kan tot diverse complicaties leiden als het niet tijdig en adequaat wordt behandeld. Hier zijn enkele mogelijke complicaties:
Empyeem:
- Een ernstige infectie waarbij zich pus in de galblaas ophoopt. Dit kan leiden tot hoge koorts, ernstige pijn en een algemene verslechtering van de gezondheidstoestand.
Gangreen:
- Dit treedt op wanneer de galblaasweefsels afsterven door onvoldoende bloedtoevoer. Dit kan leiden tot perforatie van de galblaas.
Perforatie van de galblaas:
- Een gescheurde galblaas kan leiden tot de verspreiding van de infectie naar de buikholte (peritonitis), wat een levensbedreigende situatie kan zijn.
Peritonitis:
- Ontsteking van het buikvlies, vaak als gevolg van een gescheurde galblaas of galstenen die in de buikholte terechtkomen. Dit vereist spoedeisende medische behandeling.
Abcesvorming:
- Abcessen (pus gevulde holtes) kunnen zich vormen rond de galblaas of in de lever, wat ernstige infecties en verdere complicaties kan veroorzaken.
Cholangitis:
- Ontsteking en infectie van de galwegen, vaak veroorzaakt door galstenen die de galwegen blokkeren. Dit kan leiden tot hoge koorts, geelzucht en ernstige buikpijn.
Pancreatitis:
- Ontsteking van de alvleesklier kan optreden als galstenen de gemeenschappelijke gal- en pancreaskanalen blokkeren. Dit kan ernstige buikpijn en andere complicaties veroorzaken.
Sepsis:
- Een ernstige, levensbedreigende reactie van het lichaam op een infectie, waarbij de infectie zich door de bloedbaan verspreidt. Dit kan leiden tot orgaanfalen en vereist onmiddellijke medische zorg.
Chronische cholecystitis:
- Herhaalde of langdurige ontsteking kan leiden tot verdikking en littekenvorming van de galblaaswand, wat de functie van de galblaas kan verminderen en chronische pijn kan veroorzaken.
Galsteenileus:
- Een zeldzame maar ernstige complicatie waarbij een galsteen in de darmen terechtkomt en een darmobstructie veroorzaakt. Dit vereist vaak chirurgische interventie.
Het is belangrijk om symptomen van galblaasontsteking tijdig te herkennen en medische hulp in te roepen om deze complicaties te voorkomen. Vroege diagnose en behandeling kunnen het risico op ernstige gezondheidsproblemen aanzienlijk verminderen.